ရတနာပံုမႏၱေလးနန္းတြင္းထဲက ေရႊပႏၷက္ဗလီ ကိုလည္း ရည္ရြယ္ခ်က္ရွိရွိ ေဖ်ာက္ဖ်က္ခဲ့

ရတနာပံုမႏၱေလးနန္းတြင္းထဲက ေရႊပႏၷက္ဗလီ ကိုလည္း ရည္ရြယ္ခ်က္ရွိရွိ ေဖ်ာက္ဖ်က္ခဲ့
==============================================
အမရပူရ မွာ ရွိတဲ့ ေရႊနန္းေတာ္ကို ရတနာပံု မႏၱေလးေရႊ႔ျမိဳ႕ေတာ္သစ္ၾကီးရွိရာေနရာဆီသို႕ေရႊ႕ေျပာင္းဖို႕ မင္းတုန္းမင္းၾတားၾကီး ကဆံုးျဖတ္ေတာ္မူလိုက္တဲ့အခါမွာ နန္းေတာ္ရာနဲ႕ နန္း ျမိဳ႕ေတာ္ကို တည္ေဆာက္ဖို႕တာ၀န္ယူရတဲ့ ပညာရွင္ေတြ (ဒီကေန႕စကားအေခၚနဲ႕ ဆိုရင္ ေဆာက္လုပ္ေရးအင္ဂ်င္နီ ယာေတြ) ဟာ အဲ့ဒီေခတ္က မင္းတုန္းမင္းၾကီးရဲ႕ တပ္မေတာ္ထဲ က အသိပညာရွင္၊ အတတ္ပညာရွင္ ျမန္မာမြတ္စလင္မ္ ပသီ ၾကီးးေတြျဖစ္ပါတယ္။

အဲ့ဒီကာလဟာ ခရစ္သကၠရစ္ ၁၈၅၇ ကဆိုေတာ့ အခုကာလနဲ႕ တြက္စစ္ၾကည့္မယ္ဆိုရင္ ႏွစ္ေပါင္း ၁၅၇ႏွစ္ရွိျပီလို႕ ဆိုရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

စတင္တည္ေဆာက္ဖို႕ေနပူၾကဲၾကဲၾကီးေတြေအာက္မွာ တိုင္းတာေရးလုပ္ငန္းေတြ တစ္ေန႕တာ တကုပ္ကုပ္လုပ္ၾက။ အစၥလာမ္ဘာသာ၀င္ေတြရဲ႕ ဓေလ့အရ ေန႕စဥ္ ၀တ္ျပဳရတဲ့ ငါးၾကီမ္ ၀တ္တတ္မႈ ကိုလည္း သူ႕အခ်ိန္က်လာျပီဆိုရင္ ၾကံဳရာေနရာေလးမွာ စုျပီး ၀တ္ ျပဳၾကတာမ်ဴိးေပါ့။

မ်ားမၾကာမီမွာပဲ ဒါကို သတိထားမိသြားတဲ့ မင္းတုန္းမင္းၾကီးက ေမာင္မင္းတို႕ ေနပူၾကီးထဲ၀တ္ျပဳေနၾကရတာေတာ့ မေတာ္လွေပဘူး။ မင္းတို႕ ၀တ္ျပဳဖို႕ ဗလီေလးတစ္လံုးအရင ္တည္ေ ဆာက္ေစ ဆိုျပီး အမိန္႕ေတာ္နဲ႕ ေပးသနားခဲ့တဲ့အခါမွာ မႏၱေလးနန္းတြင္းထဲမွာ ေရႊပႏၷက္ ဗလီ ဆိုျပီး စတင္ေပၚေပါက္လာခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။

ဆိုရမယ္ဆိုရင္ မႏၱေလး နန္းေတာ္ၾကီးေတာင္ မျပီးစီးခင္မွာ ဒီဗလီေလးက ဦးစြာေပၚေပါက္ခဲ့ တာပါလို႕ ဆိုရင္ မွားမယ္မထင္ပါါဘုူး။ မင္းတုန္းမင္းရဲ႕ ေရႊနန္းေတာ္ထက္ေတာင္ ပိုျပီး အ သက္ၾကီးပါ တယ္။ အစဥ္အဆက္ သမိုင္းအေမြအႏွစ္အျဖစ္ ႏွစ္ေပါင္းရာခ်ီ၊တည္တံ့လာခဲ့ ျပီးတဲ့ သည္ဗလီဟာ ၁၉၈၈ ခုႏွစ္ အေရးေတာ္ပံုၾကီးအျပီး အာဏာသိမ္းကာ တက္လာတဲ့ စစ္တပ္ အစိုးရဟာ နန္းတြင္းထဲမွာ တပ္ရင္းတပ္ဖြဲ႕ေတြ ၀င္ေရာက္တပ္စြဲ လိုက္ျပီးတဲ့ ေနာက္မွာေတာ့ ၁၉၉၀ ေက်ာ္ ကာလေတြမွာ အခုလိုပဲ တစတစ နဲ႕ ဖ်က္စီးအစေဖ်ာက္ ျခင္း ကို ခံလိုက္ရပါေတာ့တယ္။

ဒါေတြ ဖ်က္စီးလိုက္ရတဲ့ ရည္ရြယ္ခ်က္ကေတာ့ ျမန္မာျပည္မွာရွိတဲ့ အစၥလာမ္သာသနာ၀င္ ျမန္မာမြတ္စလင္မ္ ေတြဟာ အဂၤလိပ္ကိုလိုနီေခတ္ကမွ ကုလားျပည္က ၀င္ေရာက္လာခဲ့ၾက သူေတြလို႕ ေနာင္မွာ အတင္းအၾကပ္စြပ္စြဲျပီး ၎တို႕ရဲ႕ ႏိုင္ငံသားအခြင့္အေရးကို ညစ္ပတ္စြာ ရုပ္သိမ္းခ်င္လို႕ပါပဲ။ အခုလည္း ဒါမ်ဴဳိးေတြကို ေပၚေပၚထင္ထင္ လုပ္လာေနပါျပီ။

ရခိုင္ျပည္နယ္ေျမာက္ဦးမွာ ရွိတဲ့ ႏွစ္ေပါင္း ၄၅၀ ေက်ာ္က ေရွးေဟာင္းဗလီၾကီးကိုလည္း ဒီ စစ္အစိုးရ တက္လာျပီးတဲ့ေခတ္ကာလမွာပဲ ဒီအတိုင္းပဲ ဖ်က္စီးပစ္ခဲ့တာပါပဲ။ စစ္ေတြျမိဳ႕က ေရွးေဟာင္း ဗလီၾကီးေတြကိုလည္း ဒီနည္းႏွင္ႏွင္ အေထာက္အထားေတြေဖ်ာက္ဖ်က္တဲ့ အေနနဲ႕ ဖ်က္စီးပစ္ခဲ့ၾကအျပီးမွာမွ အခု သူတို႕တြင္တြင္ ၀ါဒျဖန္႕ေနၾကသလို ရိုဟင္ဂ်ာ ဆိုတာ ခိုး၀င္ ဘဂၤလားကုလားေတြပါလို႕ စြပ္စြဲၾကတာပါပဲ။

ပညာအဆင့္အတန္းလြန္စြာ နိမ့္က်လွျပီး စစ္အုပ္စုက ရည္ရြယ္ခ်က္ရွိရွိ ခ်ဴိးႏွိမ္ခဲ့ၾကလို႕ ကမၻာမွာ ဘယ္သူေျပာေျပာ ၊ ေျပာသမွ်ကို မိမိတို႕ျဖစ္ေစခ်င္ၾကသည့္အတိုင္း အဂတိ တရား ေလးပါးျဖင့္ အလြယ္ယံုၾကည္ေလ့ရွိၾကသူ ဗုဒၶဘာသာဟု အမည္ခံထားၾကသူ လူမ်ားစု မွာ လည္း  အခြင့္အေရးသမား စစ္အုပ္စု၀င္မ်ား၏ ႏွပ္ေၾကာင္းေပး ၀ါဒမိႈင္း တိုက္သမွ်အား ယံုၾကည္ျမဲ  ယံုၾကည္ေနျမဲသာ ။

လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ေပါင္း သံုးဆယ္ ၀န္းက်င္က ဖ်က္စီးေျမျမဳပ္ေဖ်ာက္ဖ်က္ပစ္ခဲ့တဲ့ သမိုင္းမွန္ တစ္ကြက္ အေၾကာင္း ကို ဒီေန႕ ျမန္မာျပည္က အလယ္အလတ္က်ပါတယ္ဆိုတဲ့ ဗုဒၶဘာသာ တစ္ဦးကို သြားေျပာၾကည့္လိုက္ပါ။ ခင္ဗ်ားဟာ လိမ္ေနတာပါလို႕ သူတို႕ေျပာပါလိမ့္မယ္။ သူတို႕ကိုယ္တိုင္လည္း ရိုးရိုးသားသားမသိရွာၾကတာကတစ္ေၾကာင္း  ဖက္ဆစ္အင္အားစုမ်ားက အမွန္ ကိုအမွား၊ အမွားကို အမွန္ လိိမ္ညာ ၀ါဒျဖန္႕ထားလို႕ တခ်ဴိ႕က အမွန္ကို သိၾကပါေသာ္ျငားလည္း မြတ္စလင္မ္ေတြဟာ လိမ္ညာေနၾကတာလို႕ပဲ   ပိတ္ျပီးေျပာပါလိမ့္မယ္။

ေနာင္ႏွစ္ေပါင္းသံုးဆယ္ေလာက္ထပ္ၾကာသြားမယ္ဆိုရင္ေတာ့ ဒီလိုပဲ နန္းတြင္းမွာ ဗလီရွိခဲ့ဘူးေၾကာင္း ခင္ဗ်ားသြားေျပာမိရင္ ခင္ဗ်ားဟာ အရူးပဲလို႕ သူတို႕ေျပာေကာင္း ေျပာၾကပါလိမ့္မယ္။ ဒါဟာ သမိုင္းအေထာက္အထားေတြကို  ရည္ရြယ္ခ်က္ရွိရွိ ေဖ်ာက္ဖ်က္ပစ္ျပီး  အင္းအားနည္းပါးသူ လူမ်ဴိးစုငယ္ေတြအေပၚ ၾကံရြယ္ခ်က္ရွိရွိ လုပ္ၾကံေနမႈပါ။ ခရစ္ယာန္ဘာသာ၀င္ေတြရဲ႕ အေထာက္အထားေတြကို လည္း အလားတူေဖ်ာက္ဖ်က္ဖို႕ၾကိဳးစားေနၾကတာေတြဟာလည္း သတိမူစရာပဲျဖစ္ပါတယ္။

ေနာင္မွာ ဘယ္အေထာက္အထားေတြကို ဘယ္လိုေဖ်ာက္ဖ်က္ပစ္ျပီး ဘာေတြထပ္ျပီး ကြ်န္ ေတာ္မ်ား ျမန္မာမြတ္စလင္မ္ လူမႈအသိုင္းအ၀ိုင္း နဲ႕ လူနည္းစုလူမ်ဴိးေတြ၊ လုနည္းစု ဘာသာ၀င္ေတြအေပၚ ဆက္ညစ္ပတ္ျပီး၊ ယုတ္မာစြာ ၾကံစည္ၾကဥိးမယ္ဆိုတာ ကေတာ့ ဆက္လက္ျပီး သတိၾကီးစြာ ေစာင့္ၾကည့္ရမွာသာျဖစ္ေၾကာင္း ႏိႈးေဆာ္အပ္ပါတယ္ခင္ဗ်ာ။

(ေရာဘတ္အယ္လ္ဟို႕စ္)

photo credits : ဦးေမာင္ေမာင္(ေရႊကရ၀ိတ္) Maung Maung Skw ႏွင့္ Dameio Ekoto

နာလႏၵတကၠသိုလ္သမိုင္းအမွန္

နာလႏၵတကၠသိုလ္သမိုင္းအမွန္
===================

ဗုဒၶဘာသာတကၠသိုလ္ၾကီးျဖစ္တဲ့ အိႏၵိယကုလားျပည္ဘီဟာရ္
ျပည္နယ္က နာလႏၵတကၠသိုလ္ၾကီးကို မြတ္စ္လင္မ္ေတြကဘယ္လို
တိုက္ခိုက္ဖ်က္စီးခဲ့လို႕ အိႏၵိယကုလားျပည္ၾကီးမွာ ေထရဝါဒ
ဗုဒၶဘာသာကြယ္ခဲ့ရျခင္းျဖစ္ပါတယ္ဆိုျပီးဝါဒျဖန္႕ေနသူေတြ
ဟာမုသာဝါဒီသာျဖစ္ေၾကာင္းပါ။

အိႏၵိယမွာ ေအဒီ (၅၀၀) ေက်ာ္ကစျပီး မဟာယနတကၠသိုလ္ၾကီးေတြ
ေပၚ ေပါက္လာခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီ တကၠသိုလ္ၾကီးေတြဟာ ေထရဝါဒ
တကၠသိုလ္ၾကီး ေတြ လုံးဝမဟုတ္ဘဲ၊ ေထရဝါဒနဲ႕ မအပ္စပ္ တဲ့ မဟာ
ယန အယူဝါဒေတြကို ျဖန္႕ခ်ီ တဲ့ တကၠသိုလ္ေတြျဖစ္ပါတယ္။ ေအဒီ
(၉၀၀) ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့အဲဒီတကၠသိုလ္ေတြ ဟာ ဝဇီရယာန အရည္းၾကီးအယူကိုျဖန္႕ခ်ီတဲ့ ဗဟိုဌာနၾကီး ေတြျဖစ္လာပါေတာ့တယ္။ အဲဒီတကၠသိုလ္ၾကီးေတြမွာထင္ရွားတဲ့ တကၠသိုလ္ၾကီးေတြကေတာ့
ဘီဟာရ္ နယ္ရွိနာလႏၵတကၠသိုလ္၊အိႏၵိယအေနာက္ပိုင္းမွာရွိတဲ့ဝလဘိ
တကၠသိုလ္၊ ဘီဟာရ္ နယ္ရွိ ဝိကၠမသီလာ (ဗိက္ရမ္ ရွီလာ) တကၠသိုလ္ ၊
ဘဂၤလား ျပည္ေျမာက္ပိုင္းရွိ ဇဂဒၵလ (Jagaddala) တကၠသိုလ္၊ ဘီဟာရ္
နယ္ရွိ ဩဒႏၲပူရီ တကၠသိုလ္ တို႕ဘဲ ျဖစ္ၾကပါတယ္။

ဒီတကၠသိုလ္ၾကီးေတြ ဟာ ဗုဒၶဘာသာတကၠသိုလ္ေတြလို႕ယေန႕ေခတ္
ပုဂၢိဳလ္အခ်ိဳ႕က ေရာခ် ဝါဒျဖန္႕ေနေပမဲ့ သမိုင္းကိုတစ္ကယ္ေလ့လာ
ၾကည့္ရင္ သိရ မွာက အဲဒီတကၠသိုလ္ေတြ ဟာ ေထရဝါဒ အယူဝါဒကို
သင္ၾကားေပးတဲ့ တကၠသိုလ္ေတြ လုံးဝ မဟုတ္ပါဘူး ဆိုတာပါ။ ေထရဝါဒ
အယူဝါဒ နဲ႕လားလားမွ် မဆိုင္ တဲ့ ၊ ေဂါတမဗုဒၶကိုယ္ေတာ္ ေဟာၾကား
ခဲ့တဲ့သာသနာ ကို ပုံပ်က္ေစတဲ့တႏၲရ မႏၲရ ဝဇီရယာန စုန္း ကေဝ
ေအာက္လမ္း ဝါဒကို ျဖန္႕ခ်ီေပးတဲ့ ဗဟိုဌာနၾကီးေတြသာ ျဖစ္ပါတယ္။
ကိုးကား-[ေမာင္အံ့ ၏ ဗုဒၶသာသနာေတာ္ ၂၅၀၀ ခရီး] ၊ [ဦးစိန္ထြန္း
(မာမက-သုေတသီ) ၏ ကမာၻပတ္၍ ဘုရားရွာျခင္း]၊ [ေရစၾကိဳ အရွင္
ဧသိက ၏ ေထရဝါဒဗုဒၶဘာသာ]၊[ေရႊက်င္ဆရာေတာ္၏ဗုဒၶႏိုင္ငံေတာ္
အတြဲ(၂)။] [D.G. Apte’s Universities in Ancient India]

ရာဇျဂိဳဟ္အနီး ဘီဟာနယ္ အတြင္းမွာရွိတဲ့ နာလႏၵတကၠသိုလ္ ဟာ
ေထရ ဝါဒ ကိုသင္ၾကားျဖန္႕ခ်ီတဲ့ တကၠသိုလ္လုံးဝ မဟုတ္ဘဲ၊ တႏၲရ
မႏၲရ အယူေတြကို ပို႕ခ်တဲ့ မဟာယန ဝဇီရယာန တကၠသိုလ္ သာျဖစ္
ေၾကာင္း ေထရဝါဒ ဗုဒၶဘာသာ ဝင္မ်ားေရးတဲ့က်မ္းေတြကို ကိုးကားျပီး အထက္မွာေရးသားခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီ တကၠ သိုလ္ၾကီး ကို အစၥလာမ္
ဘာသာဝင္ တူရကီစစ္ဗိုလ္ မုဟမၼဒ္ ဘင္န္ဘခ္ သီယာရ္ ခိလ္ဂ်ီရဲ့စစ္
တပ္က မီး႐ိႈ႕ဖ်က္ဆီးခဲ့ေၾကာင္း သမိုင္းဟာ ပါရွန္းသမိုင္းဆရာ မင္န္
ဟာ ဂ်ဳဒ္ဒီးန္ဘင္န္စိရာဂ်္(မင္န္ဟာေဂ်စီရာဂ်္)ရဲ့ သြဗကာသိနာစိရီ မွာေရးထားပါတယ္။ ျမန္မာျပည္ က စာေရးဆရာ အခ်ိဳ႕က ေတာ့ မသိ
နားမလည္စြာနဲ႕ တူရကီရာဇဝင္ ဆရာမင္ဟဇဒ္ လို႕ေရးသားၾကပါတယ္။
သူ႕ရဲ့ ရာဇဝင္ စာအုပ္ကိုလည္း စာေရး ဆရာအခ်ိဳ႕က "တဗကတအင္
နာဆီတီ" လို႕ ရမ္းသမ္းေရးၾကပါတယ္။  ဦးစိန္ထြန္း (မာမက-သုေတသီ)
က သူ႕ရဲ့ကမာၻပတ္၍ ဘုရားရွာျခင္း (၁၉၉၈ ထုတ္) စာမ်က္ ႏွာ ၂၇၃
မွာ "မင္ဟဇဒ္"၊ "တဗကတ အင္နာဆီတီ" လို႕ရမ္းမွန္းေရးထားေၾကာင္း ေလ့လာၾကည့္ႏိုင္ပါတယ္။

နာလႏၵတကၠသိုလ္ကိုတူရကီစစ္ဗိုလ္ဘင္န္ဘခ္သီယာရ္ခိလ္ဂ်ီကမီး႐ိႈ႕
ဖ်က္ ဆီးခဲ့ေၾကာင္း တႏၲရ္မႏၲရ္ အရည္းၾကီးေမွာ္ဆရာေတြအပါအဝင္ အရည္းၾကီးတပည့္ (၁၀,၀၀၀) ေက်ာ္ကို သတ္ျဖတ္ခဲ့ေၾကာင္း သမိုင္း
ဟာ အထက္ပါ သြဗကာသိနာစိရီ မွာဘဲပါရွိပါတယ္။ အျခားဘယ္ရာဇဝင္
က်မ္းမွာမွ မပါပါဘူး။ ေနာက္ပိုင္း ရာဇဝင္ ဆရာေတြအေနနဲ႕ အိႏၵိယ
ျပည္ ဘဂၤလားျပည္နယ္ရဲ့ သမိုင္းကို ေရးသားရာမွာ အဲဒီ သြဗကာသိ
နာစိရီ ကိုဘဲ ကိုးကားေရးၾကတာျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီ က်မ္းမွာလည္းဘဲ
ပါရွန္း ရာဇဝင္ဆရာၾကီး မင္န္ဟာေဂ်စီရာဂ်္ က တူရကီစစ္ဗိုလ္ ခိလ္ဂ်ီ
ရဲ့ လုပ္ရပ္ ကို ရွုံ႕ခ် ေရးထားတာျဖစ္ပါတယ္။  ေထာက္ခံေရးထားတာ
မဟုတ္ ပါဘူး။ မင္န္ ဟာဂ်ဳဒ္ဒီးန္ ဘင္န္စိရာဂ်္ ရဲ့ သြဗကာသိနာစိရီ
ကို HG Raverty က အဂၤလိပ္ ဘာသာျပန္ဆိုထားပါတယ္။ Bibliotheca
Indica Volume 44 မွာ အဂၤလိပ္ ဘာသာျပန္အျဖစ္ရွိေနပါတယ္။
လက္လွမ္းမွီ တယ္ဆိုရင္ ဖတ္႐ႈေလ့လာၾကည့္ေစ လိုပါတယ္။

ဟိႏၵဴေသနမင္းဆက္ (Sena Dynasty) ဘုရင္က နာလႏၵတကၠသိုလ္
ကို ခံတပ္ၾကီးအျဖစ္ျပဳျပီး ခုခံေနလို႕သာ ခိလ္ဂ်ီရဲ့ စစ္တပ္က တိုက္ခိုက္
ရျခင္း ျဖစ္ တယ္ လို႕အခ်ိဳ႕ပညာ ရွင္ေတြက ယူဆေရးသားထားတာေတြ ရွိပါေသးတယ္။ ၾကီး မားတဲ့ အေဆာက္အအံုၾကီးကို ခံတပ္ၾကီး အျဖစ္ အသုံးခ်ျပီးဟိႏၵဴဘုရင္ ရဲ့စစ္သား ေတြ တပ္စြဲခုခံတာ ျဖစ္ႏိုင္သလို၊
တႏၲရ္မႏၲရ္ အရည္းၾကီး ေမွာ္ဆရာေတြ က အေဆာက္အအံုၾကီး ထဲက
ေန အစီအရင္ အမ်ိဳးစုံလုပ္ျပီး ဟန္ေရးျပေနလို႕ ခိလ္ဂ်ီ ရဲ့ စစ္တပ္က
ရန္သူ႕ခံတပ္ အမွတ္နဲ႕ တိုက္ခိုက္ တာျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ နာလႏၵတကၠသိုလ္
နဲ႕ အျပိဳင္ျဖစ္တဲ့၊ ဘီဟာရ္ နယ္မွာရွိတဲ့ ဝိကၠ မသီလာ(ဗိက္ရမ္ ရွီလာ)
တကၠသိုလ္ ကို ဘင္န္ဘခ္သီယာရ္ခိလ္ဂ်ီရဲ့စစ္တပ္က တိုက္ခိုက္ခဲ့ျခင္း
ဟာ စစ္ ခံတပ္အမွတ္ နဲ႕ မွားယြင္း တိုက္ခိုက္မိျခင္းသာျဖစ္ေၾကာင္း၊
စစ္ခံတပ္ မဟုတ္မွန္း ေနာက္မွသာ သိရွိခဲ့ၾကတယ္လို႕ D.G. Apte က
သူ႕ရဲ့ Universities in Ancient India၊ စာမ်က္ႏွာ (၅၆) မွာေရးသား
ထားပါတယ္။

Credit: Ye Yint Thitsar

သမိုင္းကေျပာေသာ ဓါတ္ပံု

ခသ္နာပြဲဟုထင္ရေသာ ပြဲအတြက္ ရိုက္ကူထားသည္႕ပံုကို ႏိုင္ငံၿခားထုတ္Burma tourist guideတြင္
၁၉၀၀ျပည့္ႏွစ္ဟုေဖၚျပထားသည္။ေဘးဖက္တြင္ရပ္ထားေသာကေလးငယ္မ်ားသည္ အက်္ကန္ ဟုေခၚေသာ ဝတ္စုံ ႏွင့္ဦးထုပ္ေဆာင္း ထားသည္ ကိုေတြ႔ရသည္။ ျမန္မာမြတ္စလင္မ္တို႕၏ ခသ္နာပြဲဓေလ့ဟုဆိုရပါမည္။

Copy from: Javeed Than

ဘဂၤလီ ဘယ္သူလဲ?

ဘဂၤလီ ဘယ္သူလဲ့၊ Who is Bengali? Buddha လည္း ဘဂၤလီ
******************************************************

1) Collin Dictionary အရ
-------------------------------
၁) ဘဂၤလားေဒ႐ွ္ (သို႔) အိႏၵီယပိုင္ အေနာက္ဘဂၤလားနယ္တြင္ အဓိက ေနထိုင္ေသာ လူမ်ိဳးစုကို ဘဂၤလီဟုေခၚသည္။ အေနာက္ ဘဂၤလားတြင္ ဟိႏၵဴဘာသာဝင္ အဓိက ေနထိုင္ၿပီး အေ႐ွ႕ဘဂၤလား ႏွင့္ ဘဂၤလားေဒ႐ွ္တြင္ မူစလင္မ်ား အဓိက ေနထိုင္သည္။

၂) ဘဂၤလားတြင္ ေမြးဖြားသူ (သို႔) ဘဂၤလားတြင္ ေနထိုင္သူ။
၃) ဘဂၤလားတြင္ အင္ဒိုအာရီယန္ စကားကိုေျပာၾကသည္။

2) Oxford Dictionary အရ
----------------------------------
၁) ဘဂၤလားတြင္ ေမြးဖြားသူကို ဘဂၤလီဟုေခၚသည္။

3) Merriam Webster Dictionary အရ
-------------------------------------------------

ဘဂၤလားေဒ႐ွ္ (သို႔) အိႏၵီယပိုင္ အေနာက္ဘဂၤလား တြင္ ေမြးဖြားသူ (သို႔) ေနထိုင္သူကို ဘဂၤလီဟုေခၚသည္။

Buddha Gautama
---------------------------

Buddha Gautama ၏ မိခင္ဘာသာ စကားမွာ Magadhi Prakit ဘာသာစကားျဖစ္သည္။ ဗုဒၶ၏ ေမြးဖြားရာ Magdha နယ္သည္ အိႏၵိယအေ႐ွ႕ပိုင္း Rajagraha (ရာဇျဂၤိဳဟ္), Patali Putra (ပါတလီ ပုတၱရာ), Bihar, Nepal ႏွင့္ ဘဂၤလားေဒ႐ွ္ တို႔ျဖင့္ ဖြဲ႔စည္းထားၿပီး BC 558 မွ BC491 အထိ Bimbisara (ဗိမ႓ိသာရ) ႏွင့္ ၄င္းကို ဆက္ခံသူ Ajatashatru (အာဇာတ႐ွတၱ႐ူ) တို႔ အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့သည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ဦးေႏွာက္ မိုင္းတိုက္ခံရၿပီး မသိနားမလည္းေသာ ငႏြားမ်ားႏွင့္ သိသိနဲ႔လိမ္ေနေသာ လူလိမ္မ်ားက အစၥလာမ္ဘာသာ မွန္လ်င္ ခိုးဝင္ ဘဂၤလီ ဘဂၤလီ ပုတီးစိပ္ေနၾကသည္။ အမွန္မွာ ဗုဒၶကို တမ္းတျခင္းပင္ ျဖစ္သည္။

မူရင္းတင္သူအား Credit ေပးပါသည္။

သမိုင္းျပန္သင္ဦး သီတာဂူ

#သမိုင္းျပန္သင္အုန္း_သီတဂူ

ပုဂံေခတ္သူရဲေကာင္း ဗ်တ္၀ိ၊ ဗ်တၱ ညီေနာင္ႏွင့္ ေရႊဖ်ဥ္းညီေနာင္

မြတ္စလင္ မ်ားျမန္မာႏိုင္ငံသို႕ အဦးဆုံးေရာက္ရွိသည့္ ေနရာႏွင့္ ကာလ မွာ ပထမျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္ၾကီးျဖစ္သည့္ ပုဂံေခတ္ ခရစ္သကရာဇ္ ၁၀၄၄ ခု ဟု ျမန္မာ့ရာဇဝင္မ်ားတြင္ မွတ္တမ္းတင္ထားသည္။ ဗ်တ္ဝိ ႏွင့္ ဗ်တၱ ဟု အမည္ရ ေသာ ဗ်တ္မ်ိဳးႏြယ္ဝင္ အာရပ္ သေဘၤာသား ႏွစ္ဦး သည္ ၎တို႕စီးနင္းလာေသာ သေဘၤာပ်က္ရာမွ ပ်ဥ္ခ်ပ္တစ္ခ်ပ္ ကို အမွီျပဳ၍ သထုံ အနီးရွိ ျမန္မာႏိုင္ငံ ကမ္းေျခ တစ္ခုသို႕ေရာက္ရွိခဲ့သည္။ [၅၁] ( မ်ိဳးႏြယ္ အမည္ ဗ်တ္ ကို အီရတ္၊ အာေရဗ် ႏွင့္ အခ်ိဳ႕ေသာအိႏၵိယေျမာက္ပိုင္းသား စူရတီ မြတ္စလင္တို႕အၾကားတြင္ ယေန႕တိုင္ေတြ႕ရွိ ရသည္။) ထို အာရပ္ မြတ္စလင္ ႏွစ္ဦးသည္သထုံရွိ ဘုန္းၾကီးေက်ာင္း တစ္ခုတြင္ ဝင္ေရာက္ခိုလႈံေနထိုင္ခဲ့ၾကသည္။

ထိုသူ ႏွစ္ဦး သည္ အရပ္အေမာင္းျမင့္မား ခံ့ညား ၾကျပီး လွ်င္ျမန္ျဖတ္လတ္ သန္မာသလို ရဲစြမ္းသတၲိ လည္း ရွိ ၏ ဟု ေျပာစမွတ္ တြင္ခဲ့သည္။
ထို ဗ်တ္ ညီေနာင္ႏွစ္ဦးအေၾကာင္းေဖာ္ျပထားေသာ ျမန္မာ့ရာဇဝင္ မွတ္တမ္း တစ္ခု တြင္မူ ထိုညီေနာင္သည္ ၎တို႕ခိုလႈံေနထိုင္ရာ ဘုန္းၾကီးေက်ာင္းရွိ ၎တို႕အားခိုလႈံခြင့္ေပးခဲ့ေသာဘုန္းၾကီးဆြမ္းစားရန္ စီစဥ္ထားေသာ ေဇာ္ဂ်ီ အေသ (ေဇာ္ဂ်ီ ႐ုပ္ကလာပ္) ၏ အသားကို စားျပီးေနာက္ ဆင္ေျပာင္ၾကီး တစ္ေကာင္မွ် ခြန္အားကို ရရွိခဲ့ သည္ ဟု မွတ္တမ္းတင္ေဖာ္ျပထားသည္။ သထုံ ဘုရင္ သည္ ထိုညီေနာင္တို႕အား စိုးရိမ္ထိတ္လန္႕သျဖင့္ အၾကီးျဖစ္သူအား ၎ ၏ ဇနီးမယား၏အိမ္တြင္ အိပ္ေပ်ာ္ေနခိုက္ လုပ္ၾကံသတ္ျဖတ္ ခဲ့သည္။

ညီငယ္ျဖစ္သူသည္ ပုဂံသို႕ထြက္ေျပးလြတ္ေျမာက္သြားျပီး အေနာ္ရထာမင္းၾကီးအပါးေတာ္တြင္ဝင္ေရာက္ခိုလႈံခစားခဲ့သည္။ သူသည္ ပုဂံျမိဳ႕ ႏွင့္ မိုင္ေပါင္းအတန္ငယ္ ကြာေဝးေသာ ပုပၸါး ေတာင္သို႕ တစ္ေန႕လွ်င္ ဆယ္ၾကိမ္ သြား၍ ပန္းမ်ားကို ယူလာရေလ့ရွိသည္။ ပုပၸါးရွိ မိန္းမပ်ိဳတစ္ဦး ႏွင့္ အေၾကာင္းပါ၍ ေရႊဖ်င္းညီေနာင္ဟု အမည္တြင္ခဲ့ေသာ သားႏွစ္ေယာက္ထြန္းကားခဲ့သည္။[၅၂] ျမန္မာ့သမိုင္း ၏ မွတ္တမ္း တစ္ခု ျဖစ္သည့္ မွန္နန္းရာဇဝင္ တြင္လည္းျမန္မာႏိုင္ငံသို႕မြတ္စလင္တို႕စတင္ ေရာက္ရွိသည့္ ေဒသႏွင့္ကာလကို ပထမျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္ၾကီး (ျမန္မာအင္ပါယာ)
တြင္းခရစ္သကရာဇ္ ၁၀၅၀ ခန္႕ ဟု ျပဆိုသည္။ ဗ်တ္ဝိ ႏွင့္ ဗ်တၱ ဟု အမည္ရေသာ အာရပ္ညီေနာင္ႏွစ္ဦးတို႕သည္သထုံ သို႕ေရာက္ရွိခဲ့ ေၾကာင္း ၊[၈][၅၃] သထုံ ဘုရင္ သည္ ထိုညီေနာင္ ၏ အစြမ္းသတၱိ ကို ထိတ္လန္႕မိျပီး အစ္ကိုျဖစ္သူ ဗ်တ္ဝိ ကို လုပ္ၾကံ သတ္ျဖတ္ခဲ့ေၾကာင္း ၊[၅၄] အငယ္ျဖစ္သူ ဗ်တၱ သည္ ပုဂံ သို႕ထြက္ေျပးလြတ္ေျမာက္သြားျပီး အေနာ္ရထာမင္းၾကီး ထံတြင္ ခိုလႈံခစား ခဲ့ေၾကာင္း ၊[၅၄] ပုပၸါး အရပ္ရွိ မိန္းမပ်ိဳတစ္ဦးႏွင့္ အေၾကာင္းပါခဲ့ျပီး ေရႊဖ်ဥ္းညီေနာင္ ဟု တြင္ေသာ သားႏွစ္ဦးထြန္းကားခဲ့ေၾကာင္း ကို လည္းအဆိုပါ မွန္နန္းရာဇဝင္တြင္ ေဖာ္ျပထားသည္။[၅၄]

ရႊဖ်င္းညီေနာင္

ေနာက္ပိုင္းတြင္ ေရႊဖ်င္းညီေနာင္တို႕သည္ လည္း အေနာ္ရထာမင္းထံပါးတြင္ သူရဲေကာင္းစစ္သည္ေတာ္ အျဖစ္အမႈေတာ္ ထမ္းခဲ့ၾကသည္။ ရန္သူ႕နယ္ေျမအတြင္းစည္းသို႕ လွ်ိဳ႕ဝွက္ထိုးေဖာက္ဝင္ေရာက္ရေသာ အထူးစစ္သည္ အျဖစ္ပင္ အမႈေတာ္ ထမ္းခဲ့ၾကသည္။ ၎တို႕သည္ တ႐ုတ္ဘုရင္ ဥတည္ဘြား ၏ ကိုယ္ရံေတာ္အေစာင့္အေရွာက္တပ္မ်ား ကို လွ်ိဳ႕ဝွက္ ထိုးေဖာက္၍ ဥတည္ဘြား ၏ ခႏၶာကိုယ္ေပၚတြင္ ထုံးျဖဴျဖင့္
မ်ဥ္းသုံးေၾကာင္းဆြဲခဲ့ျပီး နံရံေပၚတြင္လည္း အေနာ္ရထာမင္းၾကီး၏ရာဇသံ ကို ေရးထားခဲ့သည့္ အျဖစ္အေၾကာင္း ေနာက္ပိုင္းတြင္ ပိုမို ထင္ရွားေက်ာ္ၾကားလာခဲ့သည္။ ထိုအေၾကာင္းျခင္းရာေၾကာင့္ အင္အား စြမ္းပကား ၾကီးမားလွေသာ တ႐ုတ္ စစ္တပ္ၾကီးႏွင့္ တ႐ုတ္ဘုရင္ၾကီး တို႕သည္ ေၾကာက္ရြံ႕ ထိတ္လန္႕၍ ျမန္မာတို႕ႏွင့္ ျငိမ္းခ်မ္းေရးစာခ်ဳပ္ ခ်ဳပ္ဆိုခဲ့ၾကသည္။ [55] ပုဂံျပည္ ဦးတည္ဘြားတို႕ အၾကား အေရးေတာ္ပုံ
တြင္ ေအာင္ျမင္စြာအမႈေတာ္ထမ္းခဲ့ ေသာ္လည္း ေနာက္ပိုင္းတြင္မူ ၎တို႕သည္ ကြပ္မ်က္ျခင္းခံခဲ့ၾကရသည္ ။ မႏၲေလးျမိဳ႕ ၏ ေျမာက္ဖက္ ေတာင္ျပဳန္းအရပ္တြင္ တည္ထားမည့္ ေစတီ တစ္ဆူ ဌာပနာ ေဆာက္လုပ္ ရာတြင္ ၎တို႕ ပါဝင္ ရန္ ျငင္းပယ္ခဲ့ သျဖင့္ ရာဇမာန္ရွျခင္း ခံခဲ့ၾကရသည္ဟု ေယဘုယ်အားျဖင့္ ယူဆၾကသည္။ [56]
ညီေနာင္ႏွစ္ဦး အား အညႇိဳးအေတးထားရွိေသာ သူတို႕သည္ ေစတီ တြင္ အုတ္ႏွစ္ခ်ပ္စာေနရာကို အေနာ္ရထာမင္းၾကီး ျမင္သာေစရန္ အလြတ္ထားခဲ့သည္။ အေနာ္ရထာမင္းၾကီးသည္ အမႈသြားအမႈလာကို စုံစမ္းၾကားနာစစ္ေဆးေတာ္မူျပီးေနာက္ ၎ညီေနာင္ႏွစ္ဦးအားအမိန္႕ေတာ္ မနာခံသည့္ ျပစ္ဒဏ္မွ်သာေပးရန္ ရာဇသတ္ ခ်မွတ္ခဲ့သည္။ သို႕ရာတြင္ ၎ညီေနာင္တို႕သည္ ျပစ္ဒဏ္ အစား သတ္ျဖတ္ ျခင္းကို ခံခဲ့ရသည္။
၎တို႕ကို သတ္ျဖတ္ ျပီးေနာက္ အေနာ္ရထာမင္းၾကီး၏ ေဖာင္ေတာ္သည္ ေရြ႕လ်ား ၍ မရပဲ ျဖစ္ေနခဲ့သည္။ ဤသို႕ ျဖစ္ရျခင္း မွာ ေရႊဖ်င္းညီေနာင္တို႕အား သတ္ျဖတ္ျခင္းကို မလိုလားေသာ မိတ္ေဆြ မင္းမႈထမ္း တို႕၏ အသံတိတ္ ဆႏၵျပ ကန္႕ကြက္ျခင္းေၾကာင့္ လည္း ျဖစ္ဖြယ္ရာသည္။ ထိုစဥ္က ေတာ္ဝင္ သေဘၤာသားတို႕ အမ်ားစုမွာ မြတ္စလင္ မ်ား ျဖစ္ၾကသည္။ အိႏၵိယလူမ်ိဳး နန္းတြင္းပညာရွိ ပုဏၰားျဖဴ ပုဏၰားမည္း မ်ားကေရႊဖ်င္းညီေနာင္တို႕သည္ အေနာ္ရထာမင္းၾကီးအား သစၥၥာေစာင့္သိစြာ အမႈေတာ္ထမ္းခဲ့ေသာ္လည္း
မတရားသျဖင့္ အျပစ္ေပး ခံရျပီး နတ္ အျဖစ္သို႕ ဘဝ ေျပာင္းသြား၍ မေက်နပ္ခ်က္ကို ေဖာ္ျပ သည့္အေနျဖင့္ ေတာ္ဝင္ေဖာင္ေတာ္ ၏ တက္မ ကို ဆြဲကိုင္ ထားေသာေၾကာင့္ ေဖာင္ေတာ္ ေရြ႕လ်ားမရ ျဖစ္ေနသည္ဟူ၍ ေလွ်ာက္တင္ ၾကသည္။ ထိုသို႕ေလွ်ာက္တင္ၾကေသာအခါ အေနာ္ရထာမင္းၾကီးသည္ ေရႊဖ်ဥ္းညီေနာင္ႏွစ္ဦးအား ရည္စူး၍ နတ္ကြန္း ၾကီးတစ္ခု ေဆာက္လုပ္ေစျပီး လူတို႕အား ထိုညီေနာင္ကို ကိုးကြယ္ ပသ ေစသည္။ [57]
စြမ္းပကားၾကီးမား စိုးရိမ္ဖြယ္ရာ ေသာ ျပိဳင္ဘက္ တို႕အား သတ္ျဖတ္ ရွင္းလင္း ျပီးေနာက္ အသတ္ျဖတ္ခံ တို႕ အား ၾကည္ညိဳေသာ ဘက္ေတာ္သား မိတ္ေဆြ မ်ား ေက်နပ္ႏွစ္သိမ့္ေစရန္ အလို႕ငွါ ေသျပီးေသာသူတို႕ ၏ အစိမ္းနတ္ ကို လူတို႕ကိုးကြယ္ ရာ အျဖစ္ သမုတ္၍ နတ္ကြန္း ေဆာက္လုပ္ျခင္း အေလ့သည္ေရွးျမန္မာဘုရင္တို႕ ျပဳေလ့ျပဳ ထ ရွိေသာ ရာဇ ပရိယာယ္ တစ္မ်ိဳးသာလွ်င္ ျဖစ္သည္။ ဤသို႕ျဖင့္ ေတာင္ျပဳန္း
ရြာသည္ ငါးရက္ ခန္႕စည္ကားေသာ ပြဲေတာ္ၾကီး ကို ႏွစ္စဥ္ က်င္းပရာ ဌာေန တစ္ခု ျဖစ္လာသည္။ မႏၲေလးျမိဳ႕ ေျမာက္ဖက္ ၁၄ ကီလိုမီတာ အကြာရွိ ေတာင္ျပဳန္း ရြာတြင္ နတ္ကြန္း ေပါင္း ၇၀၀၀ ခန္႕ရွိျပီးနတ္ကြန္း ၂၀၀၀ နီးပါးသည္ ရြာ၏ အေက်ာ္ၾကားဆုံး မင္းသား ညီေနာင္ျဖစ္ၾကသည့္ ေရႊဖ်ဥ္းၾကီး ႏွင့္ ေရႊဖ်ဥ္းေလး တို႕အား ရည္စူးကိုးကြယ္ ထားျခင္း ျဖစ္သည္။ [58] ယေန႕တိုင္ အယုံအၾကည္ရွိသူမ်ား သည္
နတ္ကြန္း ႏွင့္ ညီေနာင္ႏွစ္ဦးတို႕အား ကိုးကြယ္ၾကသည္။ ထို ကိုးကြယ္သူ မ်ားသည္ မိ႐ိုးဖလာဗုဒၶဘာသာဝင္မ်ားျဖစ္ၾကေသာ္လည္း ဝက္သား ကို ေရွာင္ၾကသည္။ ယေန႕တိုင္ ႏွစ္စဥ္ စည္ကားသိုက္ျမိဳက္စြာ က်င္းပျမဲေတာင္ျပဳန္း ပြဲေတာ္ သို႕ သြားေရာက္စဥ္ ဘတ္စ္ကား (သို႕) ကားေပၚတြင္ တစ္ဦးတစ္ေယာက္ မွ ဝက္သားကို သယ္ေဆာင္သြားျခင္းမျပဳရ ဟု ယုံၾကည္ၾကသည္။ ေၾကကြဲဖြယ္ရာ ကြပ္မ်က္မႈ ကို အေၾကာင္းခံသည့္
အုပ္ခ်ပ္ႏွစ္ခ်ပ္စာ ေနရာလြတ္ကို ယေန႕တိုင္ ျမင္ေတြ႕ရမည္ျဖစ္သည္။[59]

သို႕ျဖင့္ ေရႊဖ်ဥ္းညီေနာင္တို႕သည္ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ဘာသာေရး ယုံၾကည္မႈ ေၾကာင့္ ႏွိပ္ကြပ္ ခံရသည့္ ဦးဆုံးေသာ မြတ္စလင္မ်ားအျဖစ္သို႕
ေရာက္ရွိခဲ့သည္။ အေနာ္ရထာမင္းၾကီး (ခရစ္ ၁၀၄၄-၁၀၇၇) လက္ထက္ တြင္ ျမန္မာမြတ္စလင္ စစ္သည္ေတာ္မ်ားႏွင့္ ကိုယ္ရံေတာ္ သက္ေတာ္ေစာင့္ တပ္မ်ားလည္း ရွိခဲ့သည္။ မင္းၾကီးစြာေစာ္ကဲ နန္းစံ အုပ္ခ်ဳပ္ေသာ မြန္ (တလိုင္း) တို႕ ၏ ျမိဳ႕ေတာ္ မုတၱမ ျမိဳ႕ အား အေနာ္ရထာမင္းၾကီး စစ္ျပဳတိုက္ခိုက္စဥ္ မြတ္စလင္ စစ္တပ္အရာရွိ ႏွစ္ဦးသည္ အလြန္ ျပင္းျပင္းထန္ထန္ ခုခံ ကာကြယ္ ခဲ့သည္။ [60]

Ref: http://en.wikipedia.org/wiki/Islam_in_Myanmar

Credit ​ေအးမြန္​