Monday, January 8, 2018

ဦးေအာင္ဆန္းနဲ႔ အဇီးမ္ရွိက္

ဦးေအာင္ဆန္းနဲ႔ အဇီးမ္ရွိက္

သူေဌးႀကီး အဇီးမ္ရွိက္က ျမန္မာ့လြတ္လပ္ေရးအတြက္ ရက္ရက္ေရာေရာ ေထာက္ပံ့ခဲ့သူျဖစ္တယ္။ ေအာင္ဆန္း-အက္တလီစာခ်ဳပ္ခ်ဳပ္ဖို႔ ဦးေအာင္ဆန္းတို႔အဖြဲ႕ ခရီးစဥ္အတြက္လည္း အကုန္အက်ခံေပးခဲ့သူ ျဖစ္တယ္။

၁၉၄၇၊ ဇႏၷဝါရီ ၃ရက္ေန႔ ဦးေအာင္ဆန္းနဲ႔ အဇီးမ္ရွိက္တို႔ ေလယာဥ္ကြင္းမွာ ရိုက္ထားတဲ့ သမိုင္းဝင္ဓါတ္ပုံျဖစ္တယ္။


Tuesday, December 26, 2017

တိုင္းရင္းသား (၁၄၄) မ်ဳိး

"တိုင္းရင္းသား (၁၄၄) မ်ိဳး"
-----------------------------

(၁၉၇၃) ခုနွစ္က ျပည္ထဲေရးဝန္ျကီးဌာနက
ကမာၻ႔ကုလသမဂၢ အဖဲြ႔ျကီးထံသို႕ေပးပို႕ေသာ
လူမ်ိဳးစာရင္း၌ တိုင္းရင္းသား လူမ်ိဳး (၁၄၄)
မ်ိဳး ပါရိွပါတယ္။

ထိုလူမ်ိဳးစုမ်ားထဲတြင္ အစၥလမ္ဘာသာဝင္
မ်ား အျဖစ္.......

၁)။ ျမန္မာမြတ္စလင္
၂)။ ပန္းေသးလူမ်ိဳး
၃)။ ပသ်ဴးလူမ်ိဳး
၄)။ ရခိုင္စစ္တေကာင္းလူမ်ိဳး
စသည္တို႕ပါရိွပါသည္။

ထို (၁၄၄) လူမ်ိဳးစာရင္းထဲ၌
တရုတ္ စကားေျပာေသာ 'ကိုးကန့္'
လူမ်ိဳး လုံးဝ မပါရွိပါေခ်။

# (၁၄၄) လူမ်ိဳးစာရင္း ဓာတ္ပံုကို
Dr Ko Ko Gyi’s Blog မွ ရရွိပါတယ္။

အဲဒီကေန ဒီဖက္ စစ္သူခိုးေတြ ေခတ္
ေရာက္ေတာ့ (၁၃၅) မ်ိဳး ျဖစ္သြားတယ္။

အဲဒီ စာရင္းက.......

၁)။ ကခ်င္ (၁၂) မ်ိဳး။
၂)။ ကယား (၉) မ်ိဳး။
၃)။ ကရင္ (၁၁) မ်ိဳး။
၄)။ ခ်င္း (၅၃) မ်ိဳး။
၅)။ ဗမာ (၉) မ်ိဳး
၆)။ မြန္ (၁) မ်ိဳး
၇)။ ရခိုင္ (၇) မ်ိဳး
၈)။ ရွမ္း (၃၃) မ်ိဳး၊
စုစုေပါင္း (၁၃၅) မ်ိဳးလို႕ဆိုပါတယ္။

စာရွည္သြားမွာမို႕ လူမ်ိဳး တမ်ိဳးခ်င္းစီ၏
အမည္ေတြကို မေဖာ္ျပေတာ့ပါ။

ဗမာျပည္ျဖစ္လို႕ ဗမာမ်ားတာ အဆန္း
မဟုတ္ေသာ္လဲပဲ အျခား မ်ိဳးႏြယ္ေတြ
က အတင္း ဗမာဆန္ခ်င္ေနတာၾကီး
ကေတာ့ အေတာ္ ေအာ္ဂလီ ဆန္
စရာ ေကာင္းတယ္။

အဂၤလိပ္ အသံုးအႏႈန္းအရ'Ethnic' နဲ႕
'Race' ႏွစ္ခု ဆိုလိုရင္း မတူပါ။

ဗမာစကားမွာေတာ့ ခုခ်ိန္ထိကို ေရာေထြး
ေနဆဲ ျဖစ္တယ္။

'Ethnic' ဆိုတဲ့ အသံုး အႏႈန္းကိုလည္း 'လူမ်ိဳးစု'
လိုလို၊ တိုင္းရင္းသား (Indigenous or Native)
လိုလို ယူဆေနၾကျပီး၊ 'Race' (လူမ်ိဳး) ဆိုတာ
သီးျခားစီရွိတဲ့ မ်ိဳးရိုးဗီဇ တစ္ခုခ်င္းစီကေန ဆင္း
သက္လာတဲ့ လူေတြလို႔ တထစ္ခ် မွတ္ယူေန
ၾကျပန္တယ္။

မ်ိဳးရိုးဗီဇ တစ္ခုတည္းက ဆင္းသက္ လာတဲ့
လူမ်ိဳးဆိုတာ “ကမာၻေပၚမွာ 'လူမ်ိဳး (Race)'
စစ္စစ္ဆိုတာ လံုးဝ မရွိေတာ့ဘူး” လို႔ ကမ႓ာ့
အဖြဲ႕အစည္း (UNESCO) က ၁၉၅၂ ခုႏွစ္
မွာ တစ္ၾကိမ္၊ ၁၉၆၄ ခုႏွစ္မွာ တစ္ၾကိမ္
အတိအလင္း ေၾကျငာခဲ့ဖူးပါတယ္။

'လူမ်ိဳး' ဆိုတဲ့ အယူစြဲမႈကေန “သူ႔လူမ်ိဳးထက္
ငါ့လူမ်ိဳးက ပိုျမတ္တယ္” ဆိုတဲ့ 'Racism'
အယူအဆကို ဦးတည္ေစတဲ့အတြက္ 'Race
(လူမ်ိဳး)' ဆိုတဲ့ အသံုးအႏႈန္းသည္ပင္လွ်င္
မွားယြင္း ေနေၾကာင္း ကမ႓ာေပၚမွာ ရွိတဲ့
လူသား မ်ိဳးႏြယ္မ်ားကို 'Ethnic group
(မ်ိဳးႏြယ္စု)' မ်ား အျဖစ္သာ သတ္မွတ္
ယူဆသင့္ေၾကာင္း မႏုႆေဗဒ ပညာ
ရွင္ေတြက ေနာက္ပိုင္းမွာ အတိအလင္း
ထုတ္ျပန္ခဲ့ပါတယ္။

လူမ်ိဳးမ်ားအေၾကာင္း ေလ့လာသည္႔ သိပံၸ
ပညာ (Ethnologue) မွာ ေဖာ္ျပထားခ်က္
အရ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ရိုဟင္ဂ်ာ ဘာသာ
စကား အပါအဝင္ မတူကြဲျပားတဲ့ ဘာသာ
စကား (၁၁၃) မ်ိဳးရွိပါတယ္။

ဒီအထဲက (၁၁၁) မ်ိဳးဟာ ေျပာဆို အသံုးျပဳေန
တဲ့ မ်ိဳးႏြယ္စုေတြ ရွိေနၾကေပမဲ့၊ ဘာသာ စကား
(၂) ခုကေတာ့ ေျပာဆိုမဲ့သူ မရွိေတာ့ဘူးလို႔ ဆို
ပါတယ္။

UNESCO နဲ႔ SIL အဖြဲ႔ၾကီးတို႔ရဲ့ သုေတသနျပဳ
ေတြ႕ရွိခ်က္မ်ားအရ ဘာသာ စကားေျပာ ပင္မ
မ်ိဳးႏြယ္စုၾကီး (၁၄၇) မ်ိဳးဟု ခြဲျခားျပထားပါတယ္။

အဲဒီ ဘာသာစကား (၁၄၇) မ်ိဳးထဲမွာ 'အင္ဒို-ယူရို
ပီယမ္ (Indo-European)' ဆိုတာ တစ္ခု အပါ
အဝင္ ျဖစ္တယ္။

တဖန္ ဒီ Indo-European မ်ိဳးႏြယ္စုၾကီးကေန
အုပ္စုခြဲ (၉) စု ထပ္မံ ခြဲျခားႏိုင္ျပီး၊ အဲဒီ အုပ္စု
(၉) စုမွ ဆင္းသက္လာတဲ့ ကြဲျပားတဲ့ ဘာသာ
စကားေျပာ မ်ိဳးႏြယ္စုဟာ (၄၄၄) စု ရွိပါတယ္။

အဲဒီ Indo-European ရဲ့ အုပ္စုခြဲ (၉) စုထဲမွာ
အင္ဒို-အီရန္း နီးယန္း (Indo-Iranian) ဆိုတဲ့
အုပ္စု တစ္စုလည္း ပါ, ပါတယ္။

ဒီ Indo-Iranian ေအာက္မွာ ကြဲျပားတဲ့ ဘာသာ
စကားေျပာ လူမ်ိဳးစုေပါင္း (၃၁၂) စု ရွိျပီး၊ သူတို႕
ကို အဓိက အုပ္စုခြဲ (၃) စုနဲ႔ ထပ္မံ ခြဲျခား ျပထား
ပါတယ္။

အဲဒီ အဓိက အုပ္စုခြဲ (၃) ခုထဲမွာ Indo-Aryan
ဆိုတာ ပါ ပါတယ္။ Indo-Aryan ဆိုတဲ့ အုပ္စု
ေအာက္မွာ မ်ိဳးႏြယ္စုေပါင္း (၂၂၅) စု ရွိျပီး၊
ဇံုခြဲေပါင္း (၁၀) ခု ထပ္မံ ခြဲျခားထားပါတယ္။

အဲဒီ ဇံု (၁၀) ခုထဲမွာ တစ္ခု ျဖစ္တဲ့ Eastern zone
မွာ အဓိကဇံု (၄) ဇံု ခြဲထားျပီး၊ အဲဒီ ဇံု (၄) ဇံုေအာက္
မွာ ကြဲျပားတဲ့ ဘာသာ စကား အသံုးျပဳတဲ့ မ်ိဳးႏြယ္စု
ေပါင္း (၄၆) စု ရွိတယ္။

ဒီဇံု (၄) ဇံုမွာ တစ္ခု အပါအဝင္ ျဖစ္တဲ့ Bengali -
Assamese ဆိုတဲ့ ဇံုမွာ မတူကြဲျပားတဲ့ ဘာသာ
စကားေပါင္း (၁၉) မ်ိဳးရွိပါတယ္။

အဲဒီ ဘာသာ စကား (၁၉) မ်ိဳးထဲမွာ ဘဂၤါလီ၊
စစ္တေကာင္း၊ ခ်က္မား (ဒိုင္းနက္) ဘာသာ
စကား တို႔ဟာ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ ႏုိင္ငံအတြင္းရွိ
ဘာသာ စကားေတြအျဖစ္ ေဖၚျပထားျပီး၊
ရိုဟင္ဂ်ာ ဘာသာစကား ကိုေတာ့ ျမန္မာႏိုင္ငံ
အတြင္းရွိ ဘာသာစကားေတြထဲက တစ္ခု
အျဖစ္ ေဖာ္ျပထားပါတယ္။

ရိုဟင္ဂ်ာ ဘာသာစကား၏ သီးသန္႔ ကုဒ္နံပါတ္
က ISO 639-3 [rhg] ျဖစ္ပါတယ္။

ထို႔ျပင္ ရိုဟင္ဂ်ာ စာေပ ရွိတယ္လို႔လည္း အသိ
အမွတ္ ျပဳထားပါတယ္။

ဒါကုိ ၾကည့္ရင္ `ရိုဟင္ဂ်ာ´ဆိုတဲ့ မ်ိဳးႏြယ္စုဟာ
ပညာမဲ့သူေတြ စြပ္စြဲေနသလို ဘဂၤါလီ လူမ်ိဳး
လည္း မဟုတ္သလို၊ စစ္တေကာင္း သားေတြ
နဲ႔လည္း မတူဘူးဆိုတာ သုေတသန ရလာဒ္
ေတြအရ ေသခ်ာသေလာက္ ရွိပါတယ္။

ဒီထက္ ပိုအေရးၾကီးတာက ရိုဟင္ဂ်ာ မ်ိဳးႏြယ္စု
ရဲ့ဇစ္ျမစ္သည္ အင္ဒို- အာရိယန္ ျဖစ္တယ္ ဆို
တဲ့ အခ်က္ပါ။

ဒီအခ်က္ဟာ အာရကန္ (ရခိုင္) ေဒသ မူလ
သမိုင္းေၾကာင္းကို ေျပာတဲ့အခါ အလြန္
အေရးၾကီးတဲ့ ပြိဳင့္ တစ္ခု ျဖစ္ပါတယ္။
(ဦးဦးေမွာ္ဆရာ၏ ေဆာင္းပါးကို မွီးပါ
သည္)**

ယခု ေနာက္ပိုင္း လုပ္ခ်င္သလို လုပ္ၾကတဲ့
ကေျပာင္းကျပန္ ေခတ္ၾကီးမွာေတာ့ တိုင္း
ရင္းသား (၁၃၅) မ်ိဳး ဆိုတာကို (၈၈) ေနာက္
ပိုင္း ဗိုလ္ခင္ညႊန္႕တို႕ လက္ထက္မွာ ႏိုင္ငံ
တကာသိ ပညာရွင္ေတြရဲ့ အတည္ျပဳခ်က္
မယူဘဲ စိတ္ထင္သလို လုပ္ခဲ့ၾကတာ ျဖစ္
တယ္။

ဥပမာ။ ။ အဂၤလိပ္လို Burma ကို ဗမာဆိုတဲ့
စကားလုံး Myanmar လို႕ အူေၾကာင္ေၾကာင္
အစားထိုးပံုမ်ိဳးေပါ့။

တကယ္က ကိုယ့္ဘာသာစကား မတတ္သူေတြ
က ကမ႓ာသုံး အဂၤလိပ္စကားနဲ႕ Burma လို႕
သုံးႏႈန္းတာကို အတင္းၾကီး ဗမာစကား အသံ
ထြက္ အတိုင္း 'Myanmar' လို႕ ေခၚရမယ္
ဇြတ္လုပ္ေတာ့ Burma အမည္နဲ႕ ႏိုင္ငံတကာ
ဆက္ဆံေရး၊ ကုန္သြယ္မႈႏွင့္ အျခားစီးပြါးေရး၊
နည္းပညာ ဖလွယ္ေရး၊ ျပည္ပ ရင္းႏွီးမႈ လုပ္
ငန္း၊ ေလေၾကာင္းလိုင္း စသျဖင့္မွာ ရုတ္တ
ရက္ၾကီး 'Myanmar' လို႕အစားထိုးလိုက္တဲ့
အခါ အမ်ားၾကီး ထိခိုက္ ဆုံးရွုံးရပါတယ္။

(၁၉၄၇) ခုႏွစ္ ဖြဲ႔စည္းပံု ကာလတုန္းကေတာ့
ဗမာျပည္မွာ တိုင္းရင္းသားကို (၁၄၇) မ်ိဳး
ရွိတယ္လို႕ သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

(၁၉၆၂) ခုႏွစ္ ဗိုလ္ေနဝင္း ကာလကေန
သူ႕ထက္ဆိုးေပတဲ့ နဝတ၊ နအဖ ေခတ္
ေရာက္တဲ့အထိ တျဖည္းျဖည္းနဲ႕ အဲဒီ
တိုင္းရင္းသား (၁၄၇) မ်ိဳးကို မလိုရင္
မလိုသလို ျဖဳတ္ထုတ္ အစားထိုး လာ
လိုက္တာ အထက္မွာ ေဖာ္ျပထားသလို
(၁၉၇၃) ခုႏွစ္ ကမာၻ႔ကုလသမဂၢကို စာ
ရင္းတင္ေတာ့ (၁၄၄) မ်ိဳး ျဖစ္ျပီး ဒီဖက္
ေခတ္ေရာက္တဲ့အခါ မည္သည့္ ပညာ
ရွင္ေတြရဲ့ အတည္ျပဳခ်က္မွ မယူဘဲ
ခပ္တည္တည္နဲ႕ (၁၃၅) မ်ိဳး လုပ္ပစ္
လိုက္ၾကပါတယ္။

ဆိုလိုတာ တိုင္းရင္းသား (၁၂) မ်ိဳးကို ျဖဳတ္
ထုတ္ပစ္တဲ့အခါ ရခိုင္ေဒသက '႐ိုဟင္ဂ်ာ'
လည္း ပါသြားတယ္။

သို႕ေသာ္ လုံးဝ ဗမာ့ ေျမေပၚမွာ မရွိခဲ့ဖူးတဲ့
မုန္းဝန္းတရုတ္ကိုေတာ့ ရွမ္းျပည္ေျမာက္ပိုင္း
တာမိုးညႇဲနဲ ့ကြတ္ခိုင္ၿမိဳ႕နယ္မွာ ရွိတယ္ဆိုျပီး
"မုန္းဝန္းတရုတ္" လူမ်ိဳးေတြကို "မုန္းဝန္းဗမာ"
လို႕ ဆိုတဲ့အမည္နဲ့ အတင္းေရာ အဓမၼ အစား
ထိုးၾကျပန္တယ္။

ဒီ (၁၃၅) မ်ိဳးကို ကမ႓ာ့ ပညာရွင္မ်ားကေတာ့
ျပည့္စံုမႈ မရွိလို႕ အသိအမွတ္ မျပဳေပမယ့္
တကမ႓ာလုံးနဲ႕ တေယာက္ ခံခ်ခ်င္တဲ့ တို႕
ဗမာေတြကေတာ့ အမွန္လို႕ ကုန္းေအာ္ေန
သလို ဒီလို အသိမ်ိဳး ျဖစ္ေအာင္ ႏွစ္ (၅၀)
ေက်ာ္ အလြဲေတြ ႐ိုက္သြင္းထားေလေတာ့
ႏြားက်ေနတာကို အျပစ္လို႕ဆိုရင္ သနား
စရာ သတၱဝါေလးေတြ ျဖစ္ေနျပန္တယ္။

ထူးဆန္းတာ တစ္ခုက အဂၤလိပ္လိုေရး
ထားတဲ့ ဗမာ့သမိုင္းေၾကာင္းနဲ႕ တိုင္းရင္း
သား အေၾကာင္းေတြကို ဖတ္ရတဲ့ အခါ
"မုန္းဝန္းဗမာ" ဆိုတာ အစအနေတာင္
ရွာမေတြ႕ေပမယ့္ '႐ိုဟင္ဂ်ာ' ကိုေတာ့
ေနရာတိုင္းမွာ ေတြ႕ရတယ္။

(Andrew Soe)
၂၆ ဒီဇင္ဘာ ၂၀၁၇။


Sunday, December 17, 2017

ယုံၾကည္မွုနဲ႔ အခ်ိန္ Chronology

ယုံၾကည္မွုနဲ႔ အခ်ိန္ Chronology

တဖုႆနဲ႔ ဘလႅိက ညီေနာင္ ေရႊတိဂုံတည္တဲ့ ဇာတ္လမ္းနဲ႔ အာဖဂန္ ညီအစ္ကို  Tapas­su and Bhallikaတို႔ အာဖဂန္နစၥတန္မွာ ဘုရားတည္တဲ့ မဟာယာနက်မ္းပါ အျဖစ္အပ်က္ေတြနဲ႔ သြားတူေနတာကို စိတ္ဝင္စားစရာ ေတြ႕ရတယ္။ ဘုရားတည္တဲ့အခါ ဗုဒၶေပးသနားတဲ့ ဆံေတာ္ရွစ္ဆူကို ဌာပနာတာေတာင္ တူလိုက္ေသးတယ္။

ဒီအတိုင္းပဲ မေဟာ္သဓါ တရားစီရင္ခဏ္းေတြကလည္း သူ႔ထက္အႏွစ္ေလးရာေလာက္ ေစာတဲ့ တမန္ေတာ္ စူလိုင္မန္ (ေရွာလမုန္မင္းႀကီး)ရဲ့ ျဖစ္စဥ္ေတြနဲ႔ သြားတူေနျပန္တယ္။

ဒါေၾကာင့္ ဘာသာေရး၊ ယဥ္ေက်းမွုေတြကို မူပိုင္ မလုပ္ၾကနဲ႔။ မူပိုင္လုပ္လို႔ မရဘူးလို႔ ခဏခဏ သတိေပးေနရတာပါ။

အမွန္က ဘာသာေရးေတြ၊ ယဥ္ေက်းမွုေတြဆိုတာ လူသားအားလုံးရဲ့ ဘုံပိုင္ပစၥည္းေတြပါ။ လူမိုက္ေတြသာ မိုက္မဲလြန္းလို႔ ငါပိုင္လုပ္ေနၾကတာ။

https://studybuddhism.com/en/advanced-studies/history-culture/buddhism-in-central-asia/history-of-buddhism-in-afghanistan

Copy from: Aung Tin


Saturday, December 16, 2017

ကခ်င္ျပည္နယ္၊ ဗန္းေမာ္ခ႐ိုင္၊ မိုးေမာက္ၿမိဳ႕က လြတ္လပ္ေရးေက်ာက္တိုင္

မျမင္ဘူးရင္ ျကၫ့္ထားၾက။

ဗမာ မြတ္စလင္ မ႐ွိလား ႐ွိလား။

အစိုးရက. ေသြးေႏွာကပ္တိုင္း ေရစုန္လိုက္ေမ်ွာေနရင္
သင္ဟာ အာဏာ႐ူးလက္ပါးေစဘဲ။

Crrd. Photo

ကခ်င္ျပည္နယ္၊ ဗန္းေမာ္ခ႐ိုင္၊ မိုးေမာက္ၿမိဳ႕က လြတ္လပ္ေရးေက်ာက္တိုင္

ဗမာ မူဆလင္ တဲ့
တ႐ုပ္ အမ်ဳိးသား တဲ့

သမိုင္းက သမိုင္းပဲ

ဘယ္လိုႀကိဳးစားေဖ်ာက္ဖ်က္လည္း

မေပ်ာက္ႏိုင္ပါ။

Crd bro  Ye SweWin


Wednesday, November 29, 2017

ရတနာပံုမႏၱေလးနန္းတြင္းထဲက ေရႊပႏၷက္ဗလီ ကိုလည္း ရည္ရြယ္ခ်က္ရွိရွိ ေဖ်ာက္ဖ်က္ခဲ့

ရတနာပံုမႏၱေလးနန္းတြင္းထဲက ေရႊပႏၷက္ဗလီ ကိုလည္း ရည္ရြယ္ခ်က္ရွိရွိ ေဖ်ာက္ဖ်က္ခဲ့
==============================================
အမရပူရ မွာ ရွိတဲ့ ေရႊနန္းေတာ္ကို ရတနာပံု မႏၱေလးေရႊ႔ျမိဳ႕ေတာ္သစ္ၾကီးရွိရာေနရာဆီသို႕ေရႊ႕ေျပာင္းဖို႕ မင္းတုန္းမင္းၾတားၾကီး ကဆံုးျဖတ္ေတာ္မူလိုက္တဲ့အခါမွာ နန္းေတာ္ရာနဲ႕ နန္း ျမိဳ႕ေတာ္ကို တည္ေဆာက္ဖို႕တာ၀န္ယူရတဲ့ ပညာရွင္ေတြ (ဒီကေန႕စကားအေခၚနဲ႕ ဆိုရင္ ေဆာက္လုပ္ေရးအင္ဂ်င္နီ ယာေတြ) ဟာ အဲ့ဒီေခတ္က မင္းတုန္းမင္းၾကီးရဲ႕ တပ္မေတာ္ထဲ က အသိပညာရွင္၊ အတတ္ပညာရွင္ ျမန္မာမြတ္စလင္မ္ ပသီ ၾကီးးေတြျဖစ္ပါတယ္။

အဲ့ဒီကာလဟာ ခရစ္သကၠရစ္ ၁၈၅၇ ကဆိုေတာ့ အခုကာလနဲ႕ တြက္စစ္ၾကည့္မယ္ဆိုရင္ ႏွစ္ေပါင္း ၁၅၇ႏွစ္ရွိျပီလို႕ ဆိုရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

စတင္တည္ေဆာက္ဖို႕ေနပူၾကဲၾကဲၾကီးေတြေအာက္မွာ တိုင္းတာေရးလုပ္ငန္းေတြ တစ္ေန႕တာ တကုပ္ကုပ္လုပ္ၾက။ အစၥလာမ္ဘာသာ၀င္ေတြရဲ႕ ဓေလ့အရ ေန႕စဥ္ ၀တ္ျပဳရတဲ့ ငါးၾကီမ္ ၀တ္တတ္မႈ ကိုလည္း သူ႕အခ်ိန္က်လာျပီဆိုရင္ ၾကံဳရာေနရာေလးမွာ စုျပီး ၀တ္ ျပဳၾကတာမ်ဴိးေပါ့။

မ်ားမၾကာမီမွာပဲ ဒါကို သတိထားမိသြားတဲ့ မင္းတုန္းမင္းၾကီးက ေမာင္မင္းတို႕ ေနပူၾကီးထဲ၀တ္ျပဳေနၾကရတာေတာ့ မေတာ္လွေပဘူး။ မင္းတို႕ ၀တ္ျပဳဖို႕ ဗလီေလးတစ္လံုးအရင ္တည္ေ ဆာက္ေစ ဆိုျပီး အမိန္႕ေတာ္နဲ႕ ေပးသနားခဲ့တဲ့အခါမွာ မႏၱေလးနန္းတြင္းထဲမွာ ေရႊပႏၷက္ ဗလီ ဆိုျပီး စတင္ေပၚေပါက္လာခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။

ဆိုရမယ္ဆိုရင္ မႏၱေလး နန္းေတာ္ၾကီးေတာင္ မျပီးစီးခင္မွာ ဒီဗလီေလးက ဦးစြာေပၚေပါက္ခဲ့ တာပါလို႕ ဆိုရင္ မွားမယ္မထင္ပါါဘုူး။ မင္းတုန္းမင္းရဲ႕ ေရႊနန္းေတာ္ထက္ေတာင္ ပိုျပီး အ သက္ၾကီးပါ တယ္။ အစဥ္အဆက္ သမိုင္းအေမြအႏွစ္အျဖစ္ ႏွစ္ေပါင္းရာခ်ီ၊တည္တံ့လာခဲ့ ျပီးတဲ့ သည္ဗလီဟာ ၁၉၈၈ ခုႏွစ္ အေရးေတာ္ပံုၾကီးအျပီး အာဏာသိမ္းကာ တက္လာတဲ့ စစ္တပ္ အစိုးရဟာ နန္းတြင္းထဲမွာ တပ္ရင္းတပ္ဖြဲ႕ေတြ ၀င္ေရာက္တပ္စြဲ လိုက္ျပီးတဲ့ ေနာက္မွာေတာ့ ၁၉၉၀ ေက်ာ္ ကာလေတြမွာ အခုလိုပဲ တစတစ နဲ႕ ဖ်က္စီးအစေဖ်ာက္ ျခင္း ကို ခံလိုက္ရပါေတာ့တယ္။

ဒါေတြ ဖ်က္စီးလိုက္ရတဲ့ ရည္ရြယ္ခ်က္ကေတာ့ ျမန္မာျပည္မွာရွိတဲ့ အစၥလာမ္သာသနာ၀င္ ျမန္မာမြတ္စလင္မ္ ေတြဟာ အဂၤလိပ္ကိုလိုနီေခတ္ကမွ ကုလားျပည္က ၀င္ေရာက္လာခဲ့ၾက သူေတြလို႕ ေနာင္မွာ အတင္းအၾကပ္စြပ္စြဲျပီး ၎တို႕ရဲ႕ ႏိုင္ငံသားအခြင့္အေရးကို ညစ္ပတ္စြာ ရုပ္သိမ္းခ်င္လို႕ပါပဲ။ အခုလည္း ဒါမ်ဴဳိးေတြကို ေပၚေပၚထင္ထင္ လုပ္လာေနပါျပီ။

ရခိုင္ျပည္နယ္ေျမာက္ဦးမွာ ရွိတဲ့ ႏွစ္ေပါင္း ၄၅၀ ေက်ာ္က ေရွးေဟာင္းဗလီၾကီးကိုလည္း ဒီ စစ္အစိုးရ တက္လာျပီးတဲ့ေခတ္ကာလမွာပဲ ဒီအတိုင္းပဲ ဖ်က္စီးပစ္ခဲ့တာပါပဲ။ စစ္ေတြျမိဳ႕က ေရွးေဟာင္း ဗလီၾကီးေတြကိုလည္း ဒီနည္းႏွင္ႏွင္ အေထာက္အထားေတြေဖ်ာက္ဖ်က္တဲ့ အေနနဲ႕ ဖ်က္စီးပစ္ခဲ့ၾကအျပီးမွာမွ အခု သူတို႕တြင္တြင္ ၀ါဒျဖန္႕ေနၾကသလို ရိုဟင္ဂ်ာ ဆိုတာ ခိုး၀င္ ဘဂၤလားကုလားေတြပါလို႕ စြပ္စြဲၾကတာပါပဲ။

ပညာအဆင့္အတန္းလြန္စြာ နိမ့္က်လွျပီး စစ္အုပ္စုက ရည္ရြယ္ခ်က္ရွိရွိ ခ်ဴိးႏွိမ္ခဲ့ၾကလို႕ ကမၻာမွာ ဘယ္သူေျပာေျပာ ၊ ေျပာသမွ်ကို မိမိတို႕ျဖစ္ေစခ်င္ၾကသည့္အတိုင္း အဂတိ တရား ေလးပါးျဖင့္ အလြယ္ယံုၾကည္ေလ့ရွိၾကသူ ဗုဒၶဘာသာဟု အမည္ခံထားၾကသူ လူမ်ားစု မွာ လည္း  အခြင့္အေရးသမား စစ္အုပ္စု၀င္မ်ား၏ ႏွပ္ေၾကာင္းေပး ၀ါဒမိႈင္း တိုက္သမွ်အား ယံုၾကည္ျမဲ  ယံုၾကည္ေနျမဲသာ ။

လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ေပါင္း သံုးဆယ္ ၀န္းက်င္က ဖ်က္စီးေျမျမဳပ္ေဖ်ာက္ဖ်က္ပစ္ခဲ့တဲ့ သမိုင္းမွန္ တစ္ကြက္ အေၾကာင္း ကို ဒီေန႕ ျမန္မာျပည္က အလယ္အလတ္က်ပါတယ္ဆိုတဲ့ ဗုဒၶဘာသာ တစ္ဦးကို သြားေျပာၾကည့္လိုက္ပါ။ ခင္ဗ်ားဟာ လိမ္ေနတာပါလို႕ သူတို႕ေျပာပါလိမ့္မယ္။ သူတို႕ကိုယ္တိုင္လည္း ရိုးရိုးသားသားမသိရွာၾကတာကတစ္ေၾကာင္း  ဖက္ဆစ္အင္အားစုမ်ားက အမွန္ ကိုအမွား၊ အမွားကို အမွန္ လိိမ္ညာ ၀ါဒျဖန္႕ထားလို႕ တခ်ဴိ႕က အမွန္ကို သိၾကပါေသာ္ျငားလည္း မြတ္စလင္မ္ေတြဟာ လိမ္ညာေနၾကတာလို႕ပဲ   ပိတ္ျပီးေျပာပါလိမ့္မယ္။

ေနာင္ႏွစ္ေပါင္းသံုးဆယ္ေလာက္ထပ္ၾကာသြားမယ္ဆိုရင္ေတာ့ ဒီလိုပဲ နန္းတြင္းမွာ ဗလီရွိခဲ့ဘူးေၾကာင္း ခင္ဗ်ားသြားေျပာမိရင္ ခင္ဗ်ားဟာ အရူးပဲလို႕ သူတို႕ေျပာေကာင္း ေျပာၾကပါလိမ့္မယ္။ ဒါဟာ သမိုင္းအေထာက္အထားေတြကို  ရည္ရြယ္ခ်က္ရွိရွိ ေဖ်ာက္ဖ်က္ပစ္ျပီး  အင္းအားနည္းပါးသူ လူမ်ဴိးစုငယ္ေတြအေပၚ ၾကံရြယ္ခ်က္ရွိရွိ လုပ္ၾကံေနမႈပါ။ ခရစ္ယာန္ဘာသာ၀င္ေတြရဲ႕ အေထာက္အထားေတြကို လည္း အလားတူေဖ်ာက္ဖ်က္ဖို႕ၾကိဳးစားေနၾကတာေတြဟာလည္း သတိမူစရာပဲျဖစ္ပါတယ္။

ေနာင္မွာ ဘယ္အေထာက္အထားေတြကို ဘယ္လိုေဖ်ာက္ဖ်က္ပစ္ျပီး ဘာေတြထပ္ျပီး ကြ်န္ ေတာ္မ်ား ျမန္မာမြတ္စလင္မ္ လူမႈအသိုင္းအ၀ိုင္း နဲ႕ လူနည္းစုလူမ်ဴိးေတြ၊ လုနည္းစု ဘာသာ၀င္ေတြအေပၚ ဆက္ညစ္ပတ္ျပီး၊ ယုတ္မာစြာ ၾကံစည္ၾကဥိးမယ္ဆိုတာ ကေတာ့ ဆက္လက္ျပီး သတိၾကီးစြာ ေစာင့္ၾကည့္ရမွာသာျဖစ္ေၾကာင္း ႏိႈးေဆာ္အပ္ပါတယ္ခင္ဗ်ာ။

(ေရာဘတ္အယ္လ္ဟို႕စ္)

photo credits : ဦးေမာင္ေမာင္(ေရႊကရ၀ိတ္) Maung Maung Skw ႏွင့္ Dameio Ekoto


Monday, November 13, 2017

နာလႏၵတကၠသိုလ္သမိုင္းအမွန္

နာလႏၵတကၠသိုလ္သမိုင္းအမွန္
===================

ဗုဒၶဘာသာတကၠသိုလ္ၾကီးျဖစ္တဲ့ အိႏၵိယကုလားျပည္ဘီဟာရ္
ျပည္နယ္က နာလႏၵတကၠသိုလ္ၾကီးကို မြတ္စ္လင္မ္ေတြကဘယ္လို
တိုက္ခိုက္ဖ်က္စီးခဲ့လို႕ အိႏၵိယကုလားျပည္ၾကီးမွာ ေထရဝါဒ
ဗုဒၶဘာသာကြယ္ခဲ့ရျခင္းျဖစ္ပါတယ္ဆိုျပီးဝါဒျဖန္႕ေနသူေတြ
ဟာမုသာဝါဒီသာျဖစ္ေၾကာင္းပါ။

အိႏၵိယမွာ ေအဒီ (၅၀၀) ေက်ာ္ကစျပီး မဟာယနတကၠသိုလ္ၾကီးေတြ
ေပၚ ေပါက္လာခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီ တကၠသိုလ္ၾကီးေတြဟာ ေထရဝါဒ
တကၠသိုလ္ၾကီး ေတြ လုံးဝမဟုတ္ဘဲ၊ ေထရဝါဒနဲ႕ မအပ္စပ္ တဲ့ မဟာ
ယန အယူဝါဒေတြကို ျဖန္႕ခ်ီ တဲ့ တကၠသိုလ္ေတြျဖစ္ပါတယ္။ ေအဒီ
(၉၀၀) ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့အဲဒီတကၠသိုလ္ေတြ ဟာ ဝဇီရယာန အရည္းၾကီးအယူကိုျဖန္႕ခ်ီတဲ့ ဗဟိုဌာနၾကီး ေတြျဖစ္လာပါေတာ့တယ္။ အဲဒီတကၠသိုလ္ၾကီးေတြမွာထင္ရွားတဲ့ တကၠသိုလ္ၾကီးေတြကေတာ့
ဘီဟာရ္ နယ္ရွိနာလႏၵတကၠသိုလ္၊အိႏၵိယအေနာက္ပိုင္းမွာရွိတဲ့ဝလဘိ
တကၠသိုလ္၊ ဘီဟာရ္ နယ္ရွိ ဝိကၠမသီလာ (ဗိက္ရမ္ ရွီလာ) တကၠသိုလ္ ၊
ဘဂၤလား ျပည္ေျမာက္ပိုင္းရွိ ဇဂဒၵလ (Jagaddala) တကၠသိုလ္၊ ဘီဟာရ္
နယ္ရွိ ဩဒႏၲပူရီ တကၠသိုလ္ တို႕ဘဲ ျဖစ္ၾကပါတယ္။

ဒီတကၠသိုလ္ၾကီးေတြ ဟာ ဗုဒၶဘာသာတကၠသိုလ္ေတြလို႕ယေန႕ေခတ္
ပုဂၢိဳလ္အခ်ိဳ႕က ေရာခ် ဝါဒျဖန္႕ေနေပမဲ့ သမိုင္းကိုတစ္ကယ္ေလ့လာ
ၾကည့္ရင္ သိရ မွာက အဲဒီတကၠသိုလ္ေတြ ဟာ ေထရဝါဒ အယူဝါဒကို
သင္ၾကားေပးတဲ့ တကၠသိုလ္ေတြ လုံးဝ မဟုတ္ပါဘူး ဆိုတာပါ။ ေထရဝါဒ
အယူဝါဒ နဲ႕လားလားမွ် မဆိုင္ တဲ့ ၊ ေဂါတမဗုဒၶကိုယ္ေတာ္ ေဟာၾကား
ခဲ့တဲ့သာသနာ ကို ပုံပ်က္ေစတဲ့တႏၲရ မႏၲရ ဝဇီရယာန စုန္း ကေဝ
ေအာက္လမ္း ဝါဒကို ျဖန္႕ခ်ီေပးတဲ့ ဗဟိုဌာနၾကီးေတြသာ ျဖစ္ပါတယ္။
ကိုးကား-[ေမာင္အံ့ ၏ ဗုဒၶသာသနာေတာ္ ၂၅၀၀ ခရီး] ၊ [ဦးစိန္ထြန္း
(မာမက-သုေတသီ) ၏ ကမာၻပတ္၍ ဘုရားရွာျခင္း]၊ [ေရစၾကိဳ အရွင္
ဧသိက ၏ ေထရဝါဒဗုဒၶဘာသာ]၊[ေရႊက်င္ဆရာေတာ္၏ဗုဒၶႏိုင္ငံေတာ္
အတြဲ(၂)။] [D.G. Apte’s Universities in Ancient India]

ရာဇျဂိဳဟ္အနီး ဘီဟာနယ္ အတြင္းမွာရွိတဲ့ နာလႏၵတကၠသိုလ္ ဟာ
ေထရ ဝါဒ ကိုသင္ၾကားျဖန္႕ခ်ီတဲ့ တကၠသိုလ္လုံးဝ မဟုတ္ဘဲ၊ တႏၲရ
မႏၲရ အယူေတြကို ပို႕ခ်တဲ့ မဟာယန ဝဇီရယာန တကၠသိုလ္ သာျဖစ္
ေၾကာင္း ေထရဝါဒ ဗုဒၶဘာသာ ဝင္မ်ားေရးတဲ့က်မ္းေတြကို ကိုးကားျပီး အထက္မွာေရးသားခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီ တကၠ သိုလ္ၾကီး ကို အစၥလာမ္
ဘာသာဝင္ တူရကီစစ္ဗိုလ္ မုဟမၼဒ္ ဘင္န္ဘခ္ သီယာရ္ ခိလ္ဂ်ီရဲ့စစ္
တပ္က မီး႐ိႈ႕ဖ်က္ဆီးခဲ့ေၾကာင္း သမိုင္းဟာ ပါရွန္းသမိုင္းဆရာ မင္န္
ဟာ ဂ်ဳဒ္ဒီးန္ဘင္န္စိရာဂ်္(မင္န္ဟာေဂ်စီရာဂ်္)ရဲ့ သြဗကာသိနာစိရီ မွာေရးထားပါတယ္။ ျမန္မာျပည္ က စာေရးဆရာ အခ်ိဳ႕က ေတာ့ မသိ
နားမလည္စြာနဲ႕ တူရကီရာဇဝင္ ဆရာမင္ဟဇဒ္ လို႕ေရးသားၾကပါတယ္။
သူ႕ရဲ့ ရာဇဝင္ စာအုပ္ကိုလည္း စာေရး ဆရာအခ်ိဳ႕က "တဗကတအင္
နာဆီတီ" လို႕ ရမ္းသမ္းေရးၾကပါတယ္။  ဦးစိန္ထြန္း (မာမက-သုေတသီ)
က သူ႕ရဲ့ကမာၻပတ္၍ ဘုရားရွာျခင္း (၁၉၉၈ ထုတ္) စာမ်က္ ႏွာ ၂၇၃
မွာ "မင္ဟဇဒ္"၊ "တဗကတ အင္နာဆီတီ" လို႕ရမ္းမွန္းေရးထားေၾကာင္း ေလ့လာၾကည့္ႏိုင္ပါတယ္။

နာလႏၵတကၠသိုလ္ကိုတူရကီစစ္ဗိုလ္ဘင္န္ဘခ္သီယာရ္ခိလ္ဂ်ီကမီး႐ိႈ႕
ဖ်က္ ဆီးခဲ့ေၾကာင္း တႏၲရ္မႏၲရ္ အရည္းၾကီးေမွာ္ဆရာေတြအပါအဝင္ အရည္းၾကီးတပည့္ (၁၀,၀၀၀) ေက်ာ္ကို သတ္ျဖတ္ခဲ့ေၾကာင္း သမိုင္း
ဟာ အထက္ပါ သြဗကာသိနာစိရီ မွာဘဲပါရွိပါတယ္။ အျခားဘယ္ရာဇဝင္
က်မ္းမွာမွ မပါပါဘူး။ ေနာက္ပိုင္း ရာဇဝင္ ဆရာေတြအေနနဲ႕ အိႏၵိယ
ျပည္ ဘဂၤလားျပည္နယ္ရဲ့ သမိုင္းကို ေရးသားရာမွာ အဲဒီ သြဗကာသိ
နာစိရီ ကိုဘဲ ကိုးကားေရးၾကတာျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီ က်မ္းမွာလည္းဘဲ
ပါရွန္း ရာဇဝင္ဆရာၾကီး မင္န္ဟာေဂ်စီရာဂ်္ က တူရကီစစ္ဗိုလ္ ခိလ္ဂ်ီ
ရဲ့ လုပ္ရပ္ ကို ရွုံ႕ခ် ေရးထားတာျဖစ္ပါတယ္။  ေထာက္ခံေရးထားတာ
မဟုတ္ ပါဘူး။ မင္န္ ဟာဂ်ဳဒ္ဒီးန္ ဘင္န္စိရာဂ်္ ရဲ့ သြဗကာသိနာစိရီ
ကို HG Raverty က အဂၤလိပ္ ဘာသာျပန္ဆိုထားပါတယ္။ Bibliotheca
Indica Volume 44 မွာ အဂၤလိပ္ ဘာသာျပန္အျဖစ္ရွိေနပါတယ္။
လက္လွမ္းမွီ တယ္ဆိုရင္ ဖတ္႐ႈေလ့လာၾကည့္ေစ လိုပါတယ္။

ဟိႏၵဴေသနမင္းဆက္ (Sena Dynasty) ဘုရင္က နာလႏၵတကၠသိုလ္
ကို ခံတပ္ၾကီးအျဖစ္ျပဳျပီး ခုခံေနလို႕သာ ခိလ္ဂ်ီရဲ့ စစ္တပ္က တိုက္ခိုက္
ရျခင္း ျဖစ္ တယ္ လို႕အခ်ိဳ႕ပညာ ရွင္ေတြက ယူဆေရးသားထားတာေတြ ရွိပါေသးတယ္။ ၾကီး မားတဲ့ အေဆာက္အအံုၾကီးကို ခံတပ္ၾကီး အျဖစ္ အသုံးခ်ျပီးဟိႏၵဴဘုရင္ ရဲ့စစ္သား ေတြ တပ္စြဲခုခံတာ ျဖစ္ႏိုင္သလို၊
တႏၲရ္မႏၲရ္ အရည္းၾကီး ေမွာ္ဆရာေတြ က အေဆာက္အအံုၾကီး ထဲက
ေန အစီအရင္ အမ်ိဳးစုံလုပ္ျပီး ဟန္ေရးျပေနလို႕ ခိလ္ဂ်ီ ရဲ့ စစ္တပ္က
ရန္သူ႕ခံတပ္ အမွတ္နဲ႕ တိုက္ခိုက္ တာျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ နာလႏၵတကၠသိုလ္
နဲ႕ အျပိဳင္ျဖစ္တဲ့၊ ဘီဟာရ္ နယ္မွာရွိတဲ့ ဝိကၠ မသီလာ(ဗိက္ရမ္ ရွီလာ)
တကၠသိုလ္ ကို ဘင္န္ဘခ္သီယာရ္ခိလ္ဂ်ီရဲ့စစ္တပ္က တိုက္ခိုက္ခဲ့ျခင္း
ဟာ စစ္ ခံတပ္အမွတ္ နဲ႕ မွားယြင္း တိုက္ခိုက္မိျခင္းသာျဖစ္ေၾကာင္း၊
စစ္ခံတပ္ မဟုတ္မွန္း ေနာက္မွသာ သိရွိခဲ့ၾကတယ္လို႕ D.G. Apte က
သူ႕ရဲ့ Universities in Ancient India၊ စာမ်က္ႏွာ (၅၆) မွာေရးသား
ထားပါတယ္။

Credit: Ye Yint Thitsar